Ад «...Дзевы» да «...Галатэі»

XV Мінскі міжнародны Калядны оперны форум адкрые 11 снежня «Арлеанская дзева» П. І. Чайкоўскага. Другі паказ спектакля – 12 снежня.
Гэтая опера – адна з самых рэдка выконваемых, але пры гэтым неверагодна магутных і паэтычных прац вялікага кампазітара. Пастаноўка, створаная ў Мінску, – вынік сінтэзу сучаснага рэжысёрскага мыслення і глыбокага пагружэння ў музыку П. І. Чайкоўскага.
Над спектаклем, прэм’ера якога адбылася ў чэрвені 2025 года, працавала каманда сапраўдных майстроў: дырыжор‑пастаноўшчык – мастацкі кіраўнік тэатра, народны артыст Башкартастана Арцём Макараў, рэжысёр‑пастаноўшчык – народны артыст Расіі Георгій Ісаакян, мастак‑пастаноўшчык – Аляксей Трагубаў, хормайстар‑пастаноўшчык – галоўны хормайстар тэатра, народная артыстка Беларусі Ніна Ламановіч, мастак па святлу – заслужаны работнік культуры Расійскай Федэрацыі Ірына Вторнікава, мастак па камп’ютарнай графіцы і відэараду – Арына Шлыкава, харэограф пластычных нумароў – Анастасія Голешава.
11 снежня галоўную партыю выканае лаўрэат міжнародных конкурсаў Дар’я Гаражанка, 12 снежня – заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Аксана Волкава.
Паказы спектакля, як і Форум у цэлым, стануць прыгожым завяршальным акордам «Года Чайкоўскага»: гэты творчы праект праводзіць Вялікі тэатр у год 185‑годдзя генія рускай музыкі.
За дырыжорскім пультам у вечар адкрыцця Форума – народны артыст Башкартастана Арцём Макараў; другім спектаклем будзе дырыжыраваць малады маэстра Віталь Грышчанка.
Менавіта гэты спектакль – опера П. І. Чайкоўскага «Арлеанская дзева» – стаў удзельнікам юбілейнага, 10‑га Фестывалю музычных тэатраў «Бачыць музыку» у кастрычніку 2025 года: опера была прадстаўлена гледачам Новай сцэны Вялікага тэатра Расіі.
16 снежня на сцэне Вялікага тэатра Беларусі – опера С. Сланімскага «Майстар і Маргарыта» Самарскага акадэмічнага тэатра оперы і балета імя Дз. Дз. Шастаковіча.
Кампазітар Сяргей Сланімскі прыступіў да працы над операй «Майстар і Маргарыта» у 1966 годзе адразу пасля прачытання першай публікацыі рамана ў часопісе «Москва». У 1972 годзе пасля канцэртнага выканання I акта твор быў забаронены да паказу. Толькі ў маі 1989 года пад кіраўніцтвам дырыжора Міхаіла Юроўскага «Майстар і Маргарыта» прагучала ў Маскве. Гэта было канцэртнае выкананне, якое не задзейнічала ў поўнай меры магчымасці опернага тэатра. Сцэнічная ж прэм’ера адбылася ў Гамбургу ў 2000 годзе, але ў перакладзе на нямецкую мову, што, строга кажучы, не цалкам адпавядала арыгінальнаму тэксту.
У 2023 годзе яна атрымала першае поўнамаштабнае сцэнічнае прызнанне ў Расіі, на самарскай сцэне. Самабытны, наватарскі і сёння твор Сланімскага значна апярэдзіў свой час. Камерная па задуме аўтара, опера ўражвае сваёй глыбінёй і маштабам. Твор чакаў пастаноўкі больш за паўстагоддзя.
Публіка і экспертная супольнасць з захапленнем прынялі пастаноўку. На сённяшні дзень Самарскі акадэмічны тэатр оперы і балета імя Дз. Дз. Шастаковіча – адзіная пляцоўка, дзе гледачы маюць магчымасць убачыць гэты спектакль. Пастаноўка «Майстра і Маргарыты» стала вяхой як для тэатра, так і для сусветнай культуры
У лістападзе 2023 года тэатр прадставіў оперу «Майстар і Маргарыта» на сцэне Марыінскага тэатра (Марыінскі-2). Паказ адбыўся ў рамках IX Міжнароднага культурнага форуму ў Санкт-Пецярбургу. Восенню 2024 года опера з поспехам прайшла на Гістарычнай сцэне Вялікага тэатра Расіі ў межах Усерасійскага фестывалю музычных тэатраў «Бачыць музыку». У чэрвені 2025 года спектакль быў удастоены спецыяльнай прэміі «Маэстра» ў межах XXXI Расійскай нацыянальнай тэатральнай прэміі «Залатая маска» (рэжысёр-пастаноўшчык – Юрый Аляксандраў).
Дырыжыраваць спектаклем 16 снежня будзе музычны кіраўнік пастаноўкі і дырыжор-пастаноўшчык – Яўген Хахлоў, мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор «Шастаковіч. Опера. Балет».
Нагадаем, у 2023 годзе калектыў самарскага тэатра выступаў у Мінску з операй «Любоў да трох апельсінаў». Менавіта гэтую оперу С. Пракоф’ева нашы калегі прадставілі на суд гледачоў беларускага Вялікага тэатра ў рамках Каляднага форуму ў снежні.
Паміж Мінскам і Самарай даўно завязаліся трывалыя культурныя сувязі. Беларускія салісты і нашы пастаноўкі неаднаразова станавіліся ўдзельнікамі фестываляў на самарскай сцэне. Так, вясной 2025 года артысты балета Вялікага тэатра ўпрыгожылі Гала-канцэрт XXIX Міжнароднага балетнага фестывалю. Вясной 2024 года ў Самарскім акадэмічным тэатры оперы і балета імя Дз.Дз. Шастаковіча прайшоў фестываль опернага мастацтва «Славянскі дом». Гасцямі гэтага свята сталі і вядучыя салісты Беларускай оперы. У верасні мінулага года балеты «Ілюзіі Кахання» і «Спартак» былі паказаны ў рамках Міжнароднага фестывалю мастацтваў «Шастаковіч. Над часам».
19 снежня галоўныя партыі – Таццяны Ларынай і Яўгена Анегіна – у оперы П. І. Чайкоўскага выканаюць салісты Маскоўскага акадэмічнага музычнага тэатра імя К. С. Станіслаўскага і Ул. І. Неміровіча‑Данчанкі – лаўрэаты міжнародных конкурсаў Дзмітрый Зуеў і Наталля Петражыцкая.
Гэтыя партыі даўно ўвайшлі ў творчую скарбонку кожнага з салістаў. У гэтых ролях яны неаднаразова выходзілі на сцэны вядучых тэатраў Расіі, надаючы, здавалася б, знаёмым вобразам глыбокую асабістую інтэрпрэтацыю, што заўсёды знаходзіць водгук у сэрцах гледачоў.
XV Мінскі міжнародны Калядны оперны форум працягне паказ оперы «Яўген Анегін» у пастаноўцы дырыжора, народнага артыста Башкартастана Арцёма Макарава, рэжысёра – уладальніка медаля Францыска Скарыны Ганны Маторнай, хормайстра – народнай артысткі Беларусі Ніны Ламановіч, балетмайстра – заслужанага артыста Расійскай Федэрацыі Ігара Колба, мастакоў Любові Сідзельнікавай (сцэнаграфія, касцюмы), Таццяны Лісавенка (касцюмы), заслужанага работніка культуры Расійскай Федэрацыі Ірыны Вторнікавай (святло), Вікторыі Злотнікавай (камп’ютарная графіка).
Калі Дзмітрый Зуеў упершыню выступіць на сцэне Вялікага тэатра Беларусі, то Наталля Петражыцкая ўжо спявала тут — падчас правядзення ў Мінску ў 2012 годзе Маладзёжнага форуму опернага мастацтва краін СНД, Балтыі і Грузіі: Наталля Петражыцкая выканала партыю Мімі ў оперы «Багема» Дж. Пучыні (пастаноўка Г. Ісаакяна). Тады спектаклем дырыжыраваў знакаміты Фелікс Корабаў, цяпер — народны артыст Расіі.
Галоўныя партыі ў гэты вечар 19 снежня выканаюць вядучыя салісты Беларускай оперы: Вольга Ларына — Дар’я Гаражанка, Праскоўя Ларына — Таццяна Траццяк, Уладзімір Ленскі — Аляксандр Міхнюк, Князь Грэмін — Андрэй Валенцій, Філіп’еўна — Кацярына Міхнавец, Ротны — Андрэй Сялюцін, Зарэцкі — Уладзіслаў Зазулька, Трыке — Андрэй Мацюшонак. За дырыжорскім пультам — маэстра Юрый Караваеў.
20 снежня ў Камернай зале Вялікага тэатра Беларусі адбудзецца прэм’ера оперы Георга Фрыдрыха Генделя «Ацыс і Галатэя» – твора, які сам кампазітар у лістах называў «маленькай операй».
Аднак 300 гадоў існавання гэтай пастаралі даказалі: кампазітар стварыў сапраўдны барочны шэдэўр. Над пастаноўкай працуюць: дырыжор‑пастаноўшчык Віталь Грышчанка, рэжысёр‑пастаноўшчык Наталля Бараноўская, мастак‑пастаноўшчык Любоў Сідзельнікава, хормайстар‑пастаноўшчык Сяргей Аграновіч, балетмайстар‑пастаноўшчык Анастасія Голешава.
У спектаклі занятыя вядучыя салісты оперы: уладальнікі медаля Францыска Скарыны Таццяна Гаўрылава і Юрый Гарадзецкі, лаўрэаты міжнародных конкурсаў Кірыл Панфілаў, Анастасія Міхнавец, Андрэй Мацюшонак, Руслан Маспанаў. Опера Генделя прагучыць у выкананні камернага складу аркестра. Талентывыя музыканты стануць сааўтарамі задумы дырыжора і рэжысёра.
21 снежня на сцэне Вялікага тэатра Беларусі выступяць лаўрэаты Міжнароднага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі. Гала‑канцэрт, прысвечаны 100‑годдзю вялікай рускай спявачкі Ірыны Архіпавай, якая больш за сорак гадоў узначальвала журы конкурсу імя М. І. Глінкі, завершыць праграму Форума. За дырыжорскім пультам – народны артыст Рэспублікі Башкартастан Арцём Макараў.
21 снежня на сцэне Вялікага тэатра Беларусі выступяць лаўрэаты Міжнароднага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі. Гала-канцэрт, прысвечаны 100-годдзю вялікай рускай спявачкі Ірыны Архіпавай, якая больш за сорак гадоў узначальвала журы Конкурсу імя М. І. Глінкі, завершыць праграму Форуму. За дырыжорскім пультам — народны артыст Рэспублікі Башкартастан Арцём Макараў.
Гэты канцэрт — частка маштабнага тура з удзелам лаўрэатаў конкурсу, які пачаўся вясной у Санкт-Пецярбургу і на працягу 2025 года ахапіў 17 гарадоў Расіі, Арменіі, Азербайджана, Узбекістана.
На беларускай сцэне — заслужаная артыстка Расіі, народная артыстка Рэспублікі Татарстан Альбіна Шагімуратава, Валянціна Праўдзіна, Кацярына Бегуновіч, Іван Барадулін, Кацярына Лукаш, Канстанцін Фядотаў; запрошаныя артысты з Нікарагуа — Лізбет Бэрыёс і Маурысіа Дэльгада, а таксама — салісты Вялікага тэатра Беларусі: заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь Аксана Волкава — лаўрэат I прэміі XXII Міжнароднага конкурсу вакалістаў імя М. І. Глінкі ў 2007 годзе, а таксама Дар’я Гаражанка, якая прымала ўдзел у конкурсе.