Лібрэта Пятра Чайкоўскага па аднайменнай трагедыі Фрыдрыха Шылера ў перакладзе Васіля Жукоўскага з выкарыстаннем матываў драмы Жуля Барб’е “Жанна д'Арк”

Дырыжор-пастаноўшчык − народны артыст Рэспублікі Башкартастан Арцём Макараў

Рэжысёр-пастаноўшчык − народны артыст Расійскай Федэрацыі, лаўрэат Дзяржаўных прэмій Расійскай Федэрацыі Георгій Ісаакян

Хормайстар-пастаноўшчык − народная артыстка Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Ніна Ламановіч

Мастак-пастаноўшчык  (сцэнаграфія, касцюмы) − Аляксей Трагубаў

Мастак па святле − заслужаны работнік культуры Расійскай Федэрацыі Ірына Вторнікава

Дырыжоры − Віталь Грышчанка, Уладзімір Авадок

Выконваецца на рускай мове з субцітрамі на рускай і англійскай мовах

Прэм'ера: 17, 18 чэрвеня 2025 года

Арлеанская дзева

Падзеі спектакля

У сучасным французскім гарадку — месцы нараджэння Жанны д’Арк — адбываюцца ўрачыстасці ў гонар святой. Гараджане збіраюцца ў кафедральным саборы, каб паглядзець містэрыю пра жыціе Іаанны...

Лібрэта оперы

На плошчы перад царквой, каля запаветнага дуба сабраліся вясковыя дзяўчаты. Легкадумна забыўшыся пра беды, што абрынуліся на Францыю, яны спяваюць бестурботныя песні і ўпрыгожваюць дрэва вянкамі. Гэта несвоечасовая весялосць раздражняе старога Цібо д’Арка. Ён паглыблены ў думкі пра страшныя бедствы, што пагражаюць народу, і пра лёс дачкі. Жадаючы зберагчы Іаанну, Цібо вырашае аддаць яе замуж за Раймонда, у якім бачыць надзейнага абаронцу. Але Іаанна супраціўляецца рашэнню бацькі: яна прадчувае іншы лёс, наканаваны ёй звыш.

Далятаюць трывожныя ўдары набата. З крыкамі і плачам з усіх бакоў у вёску бягуць сяляне, выгнаныя ворагам з абжытых мясцін. Стары селянін Бертран распавядае пра падзенне Парыжа і пра аблогу Арлеана таямнічым і непераможным правадыром англічан Салісбюры — гораду пагражае непазбежная згуба.

Ахоплены страхам народ моліцца аб выратаванні.

Падзеі спектакля

Падчас містэрыі, якая апавядае пра жыццёвы шлях Іаанны, дзяўчына з ліку гледачоў раптам звяртаецца да прысутных з тэкстамі святой Іаанны з заклікам усвядоміць подзвіг, здзейснены стагоддзе таму. Агульнае замяшанне.

Лібрэта оперы

З’яўляецца ганец і паведамляе навіну — грозны вораг загінуў пад Арлеанам. Гучыць урачысты гімн.

Падзеі спектакля

Застаўшыся адна, Жанна ўзносіць малітву да нябёсаў і чуе ў адказ галасы анёлаў, што клічуць яе на подзвіг.

Дзеянне другое

Падзеі спектакля

Дзяўчына Жанна, захопленая думкамі пра подзвіг Іаанны д’Арк, блукае па горадзе; перад яе ўнутраным зрокам паўстаюць карціны мінулага.

Лібрэта оперы

У замку Шынон, пакінуўшы ўсе справы і забыўшыся пра ўсё, Карл VII забаўляецца спевамі менестрэляў. Але справы дафіна такія дрэнныя, што яму няма чым аддзячыць ім: казна пустая. Чаканае падзенне Арлеана пагражае канчатковым разарэннем. Марныя намаганні рыцара Дзюнуа абудзіць каралеўскую ганарлівасць і спачуванне айчыне, якая пакутуе. Ні ўгаворы, ні жахлівая перспектыва гібелі і ганьбы не могуць вярнуць Карла да манаршых абавязкаў. Яго цалкам паглынула каханне да Агнэсы — каханне, што паралізавала волю і імкненні.

З’яўляецца рыцар Ларэ, смяротна паранены ў баі. Ён моліць Карла паспяшыць да сваіх палкоў і, страціўшы апошнія сілы, памірае ля яго ног. Напалоханы нечаканым здарэннем, Карл канчаткова падае духам і аддае прыдворным загад рыхтавацца да ўцёкаў. Пачуўшы гэта, Дзюнуа адракаецца ад службы такому каралю і сыходзіць, каб з гонарам загінуць, абараняючы Арлеан. Толькі Агнэса, суцяшаючы Карла, абяцае падзяліць з ім гора і пакуты, што выпалі на яго долю.

Падзеі спектакля

Зноў, як падчас містэрыі ў храме, Жанне чуюцца галасы...

Лібрэта оперы

Нечакана раздаюцца гукі труб і крыкі народа. Вяртаецца Дзюнуа, разам з ім прыходзяць архібіскуп і прыдворныя.

Карлу паведамляюць пра перамогу французскага войска і ўцёкі ворага. Архібіскуп пацвярджае аповед пра «слаўную дзеву», якая ў крытычную хвіліну вырвала перамогу з рук англічан.

Падзеі спектакля

Жанна апынаецца на выстаўцы, прысвечанай гісторыі Францыі, і, убачыўшы васковыя фігуры караля Карла і дзеячаў гістарычных падзей, уступае з імі ва ўнутраны дыялог.

Лібрэта оперы

З’явіўшыся ў замку ў суправаджэнні рыцараў і натоўпу народа, Іаанна д’Арк распавядае каралю пра волю нябёсаў, якую яна прыняла: яна стане зброяй вызвалення роднай краіны. Шчаслівы Карл ставіць Іаанну на чале ўсяго войска.

Дзеянне трэцяе

Карціна першая

Падзеі спектакля

У спустошанай універсітэцкай спартзале Жанна хаваецца ад сваіх аднакурснікаў. З’явіўшыся натоўп студэнтаў насміхаецца з яе. Адзін з іх заступаецца за дзяўчыну, і паміж маладымі людзьмі ўспыхвае каханне.

Лібрэта оперы

На полі бою Іаанна д’Арк сутыкаецца з Ліянэлем, бургундскім рыцарам, які здрадзіў радзіме. Паміж імі завязваецца гарачая сутычка. Абяззброіўшы рыцара, Іаанна заносіць меч над галавой асуджанага, але, ўражаная яго прыгажосцю, апускае зброю і прапануе суперніку ўцячы. Ліянэль крануты і здзіўлены яе велікадушнасцю. Іаанна, змучаная думкай пра парушаны абет, у роспачы. Нядаўні вораг пранікаецца спачуваннем да гора дзяўчыны, у яго душы прачынаецца каханне. Ліянэль вырашае застацца і перайсці на бок суайчыннікаў. Ён урачыста аддае свой меч Дзюнуа, які падаспеў на дапамогу Іаанне.

Падзеі спектакля

У той жа спартзале жыхары мястэчка збіраюцца на студэнцкі спектакль, прысвечаны яшчэ адной падзеі з жыцця Іаанны д’Арк — каранацыі ў Рэймсе. Падчас прадстаўлення Жанна губляе прытомнасць.

Лібрэта оперы

Перад Рэймскім кафедральным саборам — шумнае свята: народ, што адстаяў сваю айчыну, славіць караля і Іаанну д’Арк. У святочным натоўпе — змрочны Цібо. Бацька Іаанны, дапускаючы ў яе фантастычных учынках д’ябальскую руку, мае намер адвесці дачку ад граху нават цаной яе жыцця.

Кароль, узышоўшы на трон, звяртаецца да народа, дзякуючы яму за вяртанне кароны. Ён абвяшчае Іаанну выратавальніцай айчыны і загадвае ўзвесці ёй алтар. Нечакана з натоўпу выходзіць Цібо і абвінавачвае дачку ў сувязі з сіламі пекла, патрабуючы, каб яна публічна даказала сваю невінаватасць. На пытанне, ці лічыць яна сябе святой і чыстай, Іаанна, знаходзячы сваю любоў да Ліянэля злачыннай, нічога не адказвае. Дзюнуа, абураны сумневам, што авалодаў народам і рыцарамі, бярэцца мячом даказаць хлуслівасць жахлівага абвінавачання, але ў гэты момант раздаецца ўдар грому. Напалоханы народ у страху адступаецца ад гераіні, прарочачы ёй немінучую кару нябёсаў. Ліянэль прысягае абараніць яе, але глыбока прыгнечаная Іаанна гоніць яго прэч.

Карціна другая

Падзеі спектакля

Пасля нервовага зрыву на спектаклі Жанна апынаецца ў клініцы. Тут яе наведваюць бацька і яе сябра, якога яна па-ранейшаму называе Ліянэлем.

Лібрэта оперы

Абгавораная бацькам, пакінутая народам, забытая каралём, Іаанна д’Арк аддаецца цяжкім роздумам пра сваё права на шчасце. Думка пра тое, што яна — «правадыр выратавання і перамог», перашкаджае ёй спазнаць каханне, і ўсё ж Іаанна не ў сілах справіцца са сваім пачуццём. Убачыўшы каханага, які шукае яе, яна кідаецца да яго — натхнёна і горача прызнаюцца яны ў каханні адзін аднаму.

Урываецца атрад англійскіх салдат. Спрабуючы абараніць Іаанну, Ліянэль гіне ў сутычцы з імі; дзяўчына працягвае ворагам рукі, на якія адразу накладаюцца ланцугі.

Карціна трэцяя

Падзеі спектакля

Выйшаўшы з лячэбніцы, Жанна вяртаецца ў сабор на містэрыю пра спаленне святой Іаанны. У кульмінацыйны момант дзяўчына сама ўзнімаецца на тэатральны касцёр, спрабуючы перажыць тое, што перажыла Іаанна.

Лібрэта оперы

На плошчы ў Руане раскладзена вогнішча. Натоўпы людзей акружаюць месца падрыхтаванай кары. З усіх бакоў нясуцца крыкі праклёнаў. Пры з’яўленні Іаанны чуюцца таксама воклічы спачування.

Убачыўшы вогнішча, Іаанна на адно імгненне губляе прысутнасць духу, але, хутка авалодаўшы сабой, просіць даць ёй крыж. Ропат народа становіцца больш выразным: людзі сумняваюцца ў вінаватасці дзевы, нарастае абурэнне падрыхтаванай жорсткай карай.

Патэр благаслаўляе гераіню. Кат запальвае касцёр.

Гордая і моцная Іаанна д’Арк, звярнуўшы ўсе думкі да нябёсаў, з годнасцю і пакорай прымае смерць.